Warszawa, 9 października 2017 r.

 

Pan
Prof. dr hab. Stanisław Filipowicz
Dziekan Wydziału I
Nauk Humanistycznych i Społecznych PAN
Warszawa

Szanowny Panie Dziekanie!

Pozwalam sobie w imieniu Komitetu Językoznawstwa PAN przedłożyć Pańskiej uwadze kilka uwag związanych z projektem nowej ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Ich skromny charakter wynika nie tylko z krótkiego czasu, jaki dano adresatom pisma Pana Dyrektora Prof. Mieczysława Grabianowskiego na zgłoszenie ewentualnych uwag (otrzymaliśmy je 21 września br.), ale i z racji niefortunnego nałożenia się tego czasu na okres rozruchu nowego roku akademickiego. Na dodatek posiedzenie Komitetu Językoznawstwa odbywa się właśnie w ostatnim z przewidzianych na zgłaszanie uwag dniu, co również nie sprzyjało przeprowadzeniu szerszej dyskusji i opracowaniu jej efektów w spójną całość. Ograniczam się więc do kilku uwag nadesłanych przez członków Komitetu drogą elektroniczną i zaakceptowanych przez dzisiejsze posiedzenie plenarne Komitetu Językoznawstwa. Uwagi nasze ograniczają się przede wszystkim do spraw leżących w kompetencjach Komitetu jako podmiotu Polskiej Akademii Nauk mającego charakter naukowy, a nie dydaktyczny. 

1. Komitet zgadza się z ideą reformowania systemu szkolnictwa wyższego i badań naukowych w Polsce i dostosowywania tego systemu do standardów europejskich i światowych, z uznaniem odnotowuje też skalę procesu konsultowania projektu nowej ustawy, chociaż zasięg efektów tych konsultacji był w różnych podmiotach polskiego życia naukowego i akademickiego bardzo zróżnicowany. 

2. Komitet wyraża zaniepokojenie zapowiadanymi zmianami w ewaluacji czasopism naukowych i wydawnictw. Wiele jednostek, zarówno uniwersytetów, jak i instytutów PAN, w rezultacie wieloletniej pracy i starań projakościowych uzyskało wyższy status wydawanych przez siebie czasopism, który został teraz postawiony pod znakiem zapytania, gdyż publikacje w czasopismach z tzw. listy B mają być pominięte w procedurach awansowych. Niepokoi też fakt, że nie został podany termin ogłoszenia nowego ministerialnego wykazu wydawnictw i czasopism; brak tego wykazu wprowadza okres niepewności i zamieszania i będzie miał istotny wpływ zarówno na indywidualne awanse pracowników, jak i na ewaluację uczelni planowaną na 2021 r. Tymczasem projekt w kilku swoich artykułach (np. art. 181, punkt 1, 228, punkt 6, 258, punkt 6, 260, punkt 2) już odwołuje się do nieistniejącego wykazu czasopism.

3. Komitet wyraża dezaprobatę wobec koncepcji „dziedziczenia prestiżu” odnośnie do wydawnictw naukowych. Spowoduje to upadek wydawnictw dobrych, choć o niewielkiej jak dotąd renomie, i zapewne zwiększy koszty publikacji i zyski prestiżowych wydawnictw, może też spowodować w tych wydawnictwach duże zatory, spowalniając w rezultacie procesy publikacyjne i procedury awansowe. W projekcie brak też jasnych zasad utworzenia takiej listy wydawnictw, a propozycja, aby w ocenie monografii jako podstawowe kryterium był uwzględniany fakt rodzaju wydawnictwa, budzi co najmniej zdziwienie. Wykaz wydawnictw i czasopism powinien być integralną częścią ustawy (jej załącznikiem), a dla uzyskania stopni naukowych i tytułu na dotychczasowych zasadach powinien zostać wyznaczony znacznie dłuższy okres przejściowy. Ustawa nie może ponadto działać wstecz: zgodnie z  jej projektem  publikacje wydane do tej pory mogą nie mieścić się w nowym wykazie, a tym samym nie liczyć do dorobku awansowego.

4. Komitet jest zaniepokojony, że projekt ustawy nie otwiera przed instytutami PAN możliwości uczestniczenia w Regionalnych Inicjatywach Doskonałości. Niepokoi też brak w projekcie ustawy możliwości  tworzenia konsorcjów pomiędzy najlepszymi jednostkami naukowymi PAN a uczelniami lub ich wydziałami. Powstałaby wówczas możliwość wsparcia finansowego uczestników takiego konsorcjum, a naukowcy, biorący udział w pracach konsorcjum, mieliby możliwość podawania afiliacji obu jednostek oraz pozyskiwania punktów dla obu jednostek.

5. Będący w składzie Komitetu członkowie Centralnej Komisji ds. Stopni i Tytułów zwrócili też uwagę na kilka budzących wątpliwości spraw związanych z procedurami awansowymi. W szczególności dotyczy to:

a) nadawania stopni naukowych przez senaty uczelni (a nie, jak dotychczas, wydziały), i to w sytuacji, kiedy projekt ustawy obarcza senaty kompetencjami i zadaniami ponad dotychczasową miarę;

b) odebrania jednostkom dotychczasowych uprawnień do nadawania stopnia doktora habilitowanego, co w konsekwencji doprowadzi do drenażu finansowego jednostek nieposiadających kategorii A+ i A (które za procedurę habilitacji będą musiały płacić już i tak bogatym uczelniom dużym) oraz do powstania błędnego koła, gdyż uczelnie o kategoriach niższych nie będą mogły w ewaluacji uzyskać dodatkowych punktów za nadane stopnie naukowe, a tym samym nie będą mogły aspirować do podniesienia kategorii. Obecna procedura jest już wystarczająco zobiektywizowana i wyprowadzona poza jednostkę nadającą stopień;

c) powoływania anonimowych recenzentów w przewodach awansowych (doktorskich, habilitacyjnych, profesorskich); różnicuje to recenzentów i w określonym sensie podważa wiarygodność jawnych recenzentów powoływanych przez Centralną Komisję (a później Radę Doskonałości Naukowej);

d) niejasności kryteriów zarządzania przez komisję habilitacyjną kolokwium habilitacyjnego i braku zasad jego przeprowadzania (art. 216, punkt 8);

d) zawyżenia kryteriów uzyskania tytułu profesora w zakresie wymogu prowadzenia badań naukowych w zagranicznych instytucjach naukowych przez co najmniej 3 miesiące przy jednoczesnym usunięciu ze zbioru tych kryteriów wymogu kształcenia młodej kadry naukowej (wypromowania własnego doktora). Wątpliwości budzi też lustracyjny charakter awansu profesorskiego i możliwość nadania tytułu profesora – na niejasnych zasadach – osobie ze stopniem doktora.

 

Uprzejmie proszę Pana Dziekana o przekazanie powyższych uwag właściwemu organowi.

Przewodniczący Komitetu Językoznawstwa PAN
prof. dr hab. Wojciech Chlebda

 

 

Uchwała nr 9/2016
Komitetu Językoznawstwa PAN
z dnia 15 listopada 2016 roku
w sprawie nadużywania języka polskiego
w polskiej sferze publicznej

Członkowie Komitetu Językoznawstwa PAN wyrażają zaniepokojenie nasilającymi się w przestrzeni naszej komunikacji społecznej zjawiskami nadużywania języka polskiego przez różne podmioty życia publicznego. Do zjawisk tych należy m.in. wykorzystywanie języka do poniżania, piętnowania i dyskredytowania jednostek i całych grup społecznych, sięganie po językowe środki stygmatyzowania i wykluczania osób i grup uznawanych za obce, narzucanie wyrazom i wyrażeniom języka polskiego doraźnie ustanawianych znaczeń oraz ich utrwalanie i rozpowszechnianie przez media. Szczególnie niepokojące jest świadome rozluźnianie związku między słowami i ich zwyczajowymi denotatami, co prowadzi do powstawania sformułowań i tekstów dających się interpretować dowolnie, w sposób sprzyjający realizacji interesów partykularnych, a godzący w język jako dobro wspólne, ogólnonarodowe.

Jako językoznawcy w sposób szczególny odczuwamy wagę reguł tworzących kodeks etyki słowa, który nakazuje poszanowanie każdego partnera w dyskusji, zrozumienie dla jego racji, odpowiedzialność za wypowiadane słowa i ich zgodność z czynami. Dlatego członkowie Komitetu Językoznawstwa PAN, którego Regulamin stawia przed nimi m.in. zadanie zajmowania stanowiska w sprawach dotyczących języka i językoznawstwa, a mających ogólniejsze znaczenie społeczne, kierowani troską o ład i skuteczność międzyludzkiego porozumiewania się oraz powinnością analizy przyczyn komunikacji nieskutecznej, poczuwają się do solidarności z osobami i środowiskami apelującymi o unikanie mowy nienawiści i o przestrzeganie etycznych zasad komunikacji publicznej w naszym kraju i sami apelują do wszystkich stron dzisiejszego społecznego dyskursu polskiego, by uwalniały przestrzeń tego dyskursu od złych emocji i nieracjonalnej argumentacji, a także od słów wypowiadanych w złej wierze, nieodpowiedzialnie i z nieposzanowaniem godności wszystkich obywateli naszego kraju i goszczących w nim przybyszów.

 

Uchwała została przyjęta większością głosów w głosowaniu elektronicznym, przeprowadzonym
w dniach 10-15 listopada 2016 roku.

 

 

  

STANOWISKO

Prezydium Komitetu Językoznawstwa PAN

wobec Projektu ustawy o zmianie ustawy

o stopniach naukowych i tytule naukowym

oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki oraz niektórych innych ustaw

(Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, 13 października 2016 r.;
https://legislacja.rcl.gov.pl/docs//2/12290950/12384208/12384209/dokument249576

.pdf)

       Członkowie Prezydium Komitetu Językoznawstwa PAN wyrażają negatywną opinię o Projekcie ustawy o zmianie ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym... z 13 października br., podzielając równocześnie szczegółową argumentację uzasadniającą taką opinię zawartą w piśmie Komitetu Nauk o Sztuce PAN z 28 października br.
      Członkowie Prezydium Komitetu Językoznawstwa PAN są zdania, że projekt Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego tworzy niebezpieczny wyłom w dotychczasowym jednolitym systemie awansów naukowych w Polsce, otwierając dwie równoległe, ale nie równoprawne drogi awansu: jedną stricte naukową, poddawaną wymiernym i wielostopniowym rygorom ocennym i kontrolnym, drugą — w istocie uznaniową, wyjętą spod kontroli uprawnionych do niej ciał, w tym Centralnej Komisji ds. Stopni i Tytułów. Zwłaszcza w odniesieniu do stopnia doktora habilitowanego druga z tych ścieżek kariery będzie prowadzić nie tylko do wizerunkowej, ale i faktycznej deprecjacji tego stopnia naukowego, stwarzając równocześnie pole do nadużyć i rodząc w swych skutkach rozdźwięk, jeśli nie pęknięcie w środowisku pracowników nauki. Naszym zdaniem, projektowana zmiana w ustawie oddziała niekorzystnie na organizację nauki polskiej i jej rozwój. 

W imieniu Prezydium Komitetu Językoznawstwa PAN
podpis

Warszawa, 4 listopada 2016 r. 

Ministerstwo               

BM. WKN.151.1.2016
                                                                                                                            Warszawa, 12 maja 2016 r.

          

 

Szanowni Państwo,

 

odpowiadając na petycje w sprawie przywrócenia możliwości finansowania publikacji czasopism naukowych w ramach działalności upowszechniającej naukę, które wpłynęły do Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego w dniu 3 marca 2016 r., uprzejmie informuję, że nowelizacja ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o zasadach finansowania nauki (Dz. U. z 2014 r., poz. 1620 oraz z 2015 r poz. 249 i 1268) wprowadziła z dniem 25 maja 2015 r. zmianę w zakresie kryteriów przyznawania środków finansowych na działalność upowszechniającą naukę. Wprowadzona zmiana miała na celu zapobieżenie rozdrobnieniu środków i finansowanie wyłącznie takich czasopism, które mają szansę dotarcia do szerokiego grona odbiorców - dlatego też postawiono na podniesienie poziomu umiędzynarodowienia oraz finansowanie kosztów digitalizacji wydawanych czasopism.

 Biorąc pod uwagę, że dotychczasowy system przyznawania środków finansowych na działalność wydawniczą umożliwiał pozyskanie środków finansowych wielu różnorodnym publikacjom i czasopismom naukowym, środki finansowe przeznaczone na działalność upowszechniającą naukę ulegały nadmiernemu rozproszeniu, co tym samym utrudniało uzyskiwanie pożądanych efektów w jej promocji w kraju i za granicą. Analizując sposób alokacji środków finansowych na mocy poprzedniej ustawy, można stwierdzić, że ich znaczna część finansowała te publikacje i czasopisma naukowe, które nie zawsze mogły zostać zaprezentowane dużemu gronu odbiorców, bądź nie zawsze promowały najwybitniejsze osiągnięcia polskich uczonych. Dlatego też w nowelizacji ustawy tak duży nacisk został położony na podniesienie poziomu umiędzynarodowienia oraz finansowanie kosztów digitalizacji wydawanych czasopism.

Obecnie obowiązujące przepisy regulujące system finansowania nauki, nie przewidują finansowania kosztów wydania w formie tradycyjnej czasopism naukowych i publikacji naukowych, jak miało to miejsce przed zmianą ustawy. Finansowanie kosztów wydania publikacji naukowych będzie możliwe ze środków budżetu na naukę, ale tylko z tych, jakie podmioty działające na rzecz nauki mogą otrzymać realizując projekty badawcze w programach ministra, a w przypadku jednostek naukowych, również w ramach otrzymywanej przez nie dotacji statutowej.

Uprzejmie informuję, iż wspomniana nowelizacja i przyjęte w niej rozwiązania będą, w ocenie resortu, służyć lepszej promocji polskiej nauki w kraju i za granicą oraz zwiększeniu dostępności polskich publikacji dla naukowców na świecie, co w rezultacie powinno przyczynić się do wzrostu cytowalności polskich prac, zwłaszcza w czasopismach zagranicznych.

Pragnę podkreślić, że Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dużą uwagą wsłuchuje się w głosy całego środowiska naukowego, gdyż stanowią one wskazówkę dotyczącą tego, w jakim kierunku należy rozwijać naukę oraz jakie narzędzia należy zastosować, aby ten rozwój przyśpieszyć. Jestem absolutnie przekonany, że wartościowe publikacje należy wspierać, aby jak najszerzej i najlepiej upowszechniać naukę.

 

Z wyrazami szacunku
       z up. Ministra
  PODSEKRETARZ STANU
   (-) prof. Leszek SIRKO

                                                                                                                          

Bobko                                                                 

DN.SPM.517.39.2016                                                            Warszawa, 21 marca 2016 r.                                                                                    

P.T.

Przewodniczący Komitetów

Naukowych Polskiej Akademii Nauk

Szanowni Państwo,

dziękuję za Państwa list z dnia 3 marca 2016 r. dotyczący projektowanych zmian w Narodowym Programie Rozwoju Humanistyki, a także za deklarację gotowości do współpracy w tym zakresie z Ministerstwem Nauki i Szkolnictwa Wyższego. W pełni podzielam przekonanie przedstawicieli Komitetów Polskiej Akademii Nauk o wadze NPRH oraz jego szczególnym znaczeniu dla środowiska humanistycznego.

Należy jednak przypomnieć, że poparciu idei NPRII niejednokrotnie towarzyszyły zastrzeżenia związane z procedurą wyłaniania laureatów konkursów, a także wątpliwości dotyczące niektórych rozstrzygnięć. Te opinie stały się dla obecnego Kierownictwa MNiSW dodatkowym impulsem do wypracowania nowej, zmodyfikowanej formuły programu. Opiekę nad zmodyfikowanym programem oraz nad poprawnością rozstrzygnięć minister zamierza powierzyć nowemu gremium, reprezentującemu szerokie środowisko humanistów, nieobarczonemu zastrzeżeniami dotyczącymi dotychczasowych konkursów.

Pragnę podkreślić, że projektowane zmiany Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki mają na celu wypracowanie takich rozwiązań, które lepiej posłużą polskiej humanistyce. W ostatnich latach NPRH stał się ważnym instrumentem wspierania humanistów, szczególnie w zakresie realizacji długofalowych, pomnikowych prac badawczych, edytorskich czy słownikowych, które nie znajdowały miejsca w konkursach Narodowego Centrum Nauki. Dotyczy to również tej części NPRH, która była nastawiona na wprowadzanie polskiej myśli humanistycznej w międzynarodowy obieg naukowy. Wiele projektów w tych obszarach to bezdyskusyjne osiągnięcia o znaczącej wadze.

Dlatego też długoterminowe projekty badawcze o najwyższej wartości dla polskiej humanistyki i kultury narodowej nadal będą stanowić centralną oś Programu. Natomiast włączenie polskiej humanistyki w obieg myśli narodowej jest jednym z priorytetowych kierunków działań Ministerstwa. W związku z tym zarówno projekty długoterminowe, jak i mające na celu umiędzynarodowienie najważniejszych dokonań humanistyki znajdą swoje odzwierciedlenie w nowych modułach Programu: „Dziedzictwo narodowe" oraz „Uniwersalia".

Warto także podkreślić, że - zgodnie z zapowiedziami Premiera Jarosława Gowina - poza doskonaleniem istniejących już instrumentów wspierania polskiej humanistyki, MNiSW podejmie działania pozwalające na wzmocnienie jej pozycji w kraju i na świecie. Już w bieżącym roku na obszar badań humanistycznych alokowane zostaną wyższe niż dotychczas środki, natomiast Narodowe Centrum Nauki z inicjatywy MNiSW zamierza opracować i wdrożyć program małych grantów, który w znacznej mierze będzie skierowany na badania humanistyczne.

Szczegóły nowych rozwiązań znajdują się obecnie w fazie prac koncepcyjnych. W miarę ich postępu będziemy włączali do nich przedstawicieli środowisk naukowych.

Dziękując za Państwa zainteresowanie bieżącymi sprawami humanistyki, jak i szerzej - nauki, pozostaję

z wyrazami szacunku

 Bobko2

 

 

Otrzymują:

1) Przewodniczący Komitetu Hauk Historycznych PAN prof. dr hab. Tomasz Schramm;
2) Przewodniczący Komitetu Językoznawstwa PAN prof. dr hab. Wojciech Chlebda;
3)
Przewodniczący Komitetu Słowianoznawstwa PAN prof. dr hab. Piotr Fast;
4)
Przewodniczący Komitetu Nauk o Kulturze PAN prof. dr hab. Eugeniusz Wilk;
5)
Przewodniczący Komitetu Nauk o Sztuce PAN prof. dr hab. Wojciech Bałus;
6)
Przewodnicząca Komitetu Nauk i Kulturze Antyczni prof. dr hab. Krystyna Bartol.

 

                                                                                                                                                              

ul. Wspólna 1/3, 00-529 Warszawa
tel. (22) 621 75 57, faks: (22) 529 26 21, e-mail: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript., www.nauka.gov.pl

 

 


Warszawa, 3 marca 2016 r.

 

Szanowny Pan
Jarosław Gowin
Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego
Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego
ul. Wspólna 1/3
00-529 Warszawa

 

Szanowny Panie Premierze, Szanowny Panie Ministrze,

Prezydia Komitetów Nauk Historycznych, Językoznawstwa, Słowianoznawstwa, Nauk o Kulturze, Nauk o Kulturze Antycznej i Nauk o Sztuce Polskiej Akademii Nauk z uwagą, ale i z niepokojem śledzą zmiany w Narodowym Programie Rozwoju Humanistyki, jakie rozpoczęły się wraz z zapowiedzią Pana Ministra o nadaniu programowi nowego kształtu, a znalazły konkretny wyraz w odwołaniu dotychczasowej rady NPRH.
Powstanie Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki było dla środowiska polskich humanistów faktem o olbrzymim znaczeniu, a przede wszystkim sukcesem oddolnej inicjatywy, która przyjęta została przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Program umożliwił podjęcie długofalowych prac badawczych, edytorskich, leksykograficznych, katalogowych, dokumentacyjnych oraz inwentaryzacyjnych, które wykraczały poza profil projektów finansowanych przez Narodowe Centrum Nauki, na przykład nie spełniając kryterium badań podstawowych, za które uważa się „oryginalne prace badawcze eksperymentalne lub teoretyczne podejmowane przede wszystkim w celu zdobywania nowej wiedzy o podstawach zjawisk i obserwowalnych faktów bez nastawienia na bezpośrednie praktyczne zastosowanie lub użytkowanie”. Dla poznania i utrwalenia dziedzictwa narodowego, zarówno dawnego, jak i współczesnego, prace takie mają jednak znaczenie fundamentalne. Bez zebranego i naukowo opracowanego materiału nie można pokusić się o żadne dalsze studia interpretacyjne, czy to w zakresie historii (źródła pisane, zasoby archiwów i bibliotek), czy literaturoznawstwa i sztuk plastycznych, muzycznych, filmowych (edycje dzieł, dokumentacja spuścizn artystów, inwentaryzacja zabytków), czy w obszarze językoznawstwa (tworzenie baz słownikowych). Rezygnacja z dużych grantów, jakie mogli otrzymywać badacze, pociągnie za sobą z jednej strony zatrzymanie prac rozpoczętych w poprzednich edycjach programu, a zaplanowanych na długi czas (np. wydawanie Katalogu Zabytków Sztuki w Polsce, Atlasu Historycznego Polski czy edycje Monumenta Musicae in Polonia), z drugiej zaś – co ważniejsze – znów wstrzyma tego rodzaju żmudne i wymagające pracy zespołowej działania.
Istotne znaczenie dla rozwoju polskiej humanistyki posiadają również badania nad kulturą, nastawione na innowacyjność, posiadające często charakter transdyscyplinarny i wprowadzające polską myśl naukową w obieg międzynarodowy. Dlatego niebagatelną rolę odgrywają w tym zakresie konkursy przeprowadzane w ramach modułów: „Rozwój” i „Umiędzynarodowienie”.
Prezydia wymienionych Komitetów PAN deklarują swoją gotowość współpracy i konsultacji nowego kształtu NPRH. Liczymy, że pozytywny dorobek czterech lat trwania programu nie zostanie zaprzepaszczony i jego nowa wersja pozwoli na jeszcze lepsze wykorzystanie potencjału badawczego polskiej humanistyki, która dzięki temu programowi z badań prowadzonych przez pojedynczych uczonych coraz częściej przekształca się w działania zespołowe, przynoszące istotne ustalenia dla polskiej historii, kultury i tożsamości.

 

Z poważaniem

Przewodniczący Komitetu Nauk Historycznych PAN
prof. dr hab. Tomasz Schramm

Przewodniczący Komitetu Językoznawstwa PAN
prof. dr hab. Wojciech Chlebda

Przewodniczący Komitetu Słowianoznawstwa PAN
prof. dr hab. Piotr Fast

Przewodniczący Komitetu Nauk o Kulturze PAN
prof. dr hab. Eugeniusz Wilk

Przewodniczący Komitetu Nauk o Sztuce PAN
prof. dr hab. Wojciech Bałus

Przewodnicząca Komitetu Nauk o Kulturze Antycznej
prof. dr hab. Krystyna Bartol

 

 

 

    7 lutego 2016 roku

 

Pan

Jarosław Gowin

Wiceprezes Rady Ministrów

Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego

Warszawa

 

Szanowny Panie Premierze! 

Niżej podpisani przewodniczący czterech Komitetów Polskiej Akademii Nauk – Komitetu Językoznawstwa, Komitetu Nauk o Kulturze, Komitetu Nauk o Literaturze i Komitetu Słowianoznawstwa, będących reprezentacją wielu polskich środowisk filologicznych i humanistycznych (naukowo-badawczych, dydaktyczno-naukowych i wydawniczych) – w pełni solidaryzują się z apelem redaktorów polskich czasopism naukowych o przywrócenie finansowania ich publikacji w ramach działalności upowszechniającej naukę (DUN). Periodyki naukowe są – obok publikacji prac zwartych i na równi z nimi – najważniejszym dla humanistów forum ogłaszania wyników pracy badawczej, wymiany myśli, polemiki naukowej, konfrontacji myślowej z krajowymi i zagranicznymi ośrodkami naukowo-badawczymi. Przeprowadzona w roku ubiegłym ewaluacja polskich czasopism naukowych pokazała, że wielki wysiłek ich redakcji doprowadził w ciągu ostatnich paru lat do znacznego podniesienia poziomu polskiej periodyki naukowej i wydatnego zbliżenia jej do europejskich standardów merytorycznych i edytorskich, w wielu wypadkach zaś – do wyrównania tych standardów. Nauka jednak nie żyje w próżni i nie karmi się jedynie energią badawczych umysłów: przerwanie finansowego wspomagania publikacji czasopism naukowych może ten kilkuletni wysiłek zniweczyć.

Dostrzegamy sprzeczność między wymogiem stałego podnoszenia poziomu czasopism naukowych i koniecznością publikowania w nich w celu zapewnienia regularnego obiegu myśli naukowej, a zarazem podnoszenia efektów parametryzacji jednostek naukowych, a literą i duchem Rozporządzenia z 27 października 2015 r., które faktycznie odcina redakcje periodyków naukowych od finansowania kosztów ich bieżącej działalności wydawniczej. Dlatego apelujemy do Pana Premiera o nowelizację tego Rozporządzenia i przywrócenie finansowania czasopism naukowych w ramach działalności upowszechniającej naukę.

 

     Z wyrazami szacunku

Chlebda

Przewodniczący
Komitetu Językoznawstwa PAN
prof. dr hab. Wojciech Chlebda

Wilk

Przewodniczący
Komitetu Nauk o Kulturze PAN
prof. dr hab. Eugeniusz Wilk

Klosinski
Przewodniczący
Komitetu Nauk o Literaturze PAN
prof. dr hab. Krzysztof Kłosiński

Fast
Przewodniczący
Komitetu Słowianoznawstwa PAN
prof. dr hab. Piotr Fast

 

 

 Stanowisko Komitetu Językoznawstwa PAN
w sprawie statusu języka polskiego jako języka publikacji naukowych
 

Komitet Językoznawstwa Polskiej Akademii Nauk, samorządna reprezentacja językoznawców polskich, uprawniona statutowo do zabierania głosu w sprawach istotnych dla nauki, edukacji i kultury, wyraża stanowczy protest przeciwko dyskryminowaniu języka polskiego jako języka publikacji naukowych i marginalizacji wszystkich innych niż angielski języków etnicznych w działalności poznawczej człowieka.

Zgodnie z art. 27 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej językiem urzędowym w naszym kraju jest język polski. Liczne dokumenty Unii Europejskiej stanowią o równouprawnieniu języków państw członkowskich i poszanowaniu ich języków etnicznych. Miejsce języka polskiego w komunikacji publicznej na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej określa Ustawa o języku polskim z 7.10.1999 r. (i jej nowelizacja z 11.04.2003r.).

Język etniczny jest znakiem narodowej tożsamości, jest elementarną częścią kultury każdego narodu. Języki narodowe nie podlegają wartościowaniu: nie ma języków lepszych ani gorszych. Każdy język może stanowić obiekt badań naukowych i narzędzie przekazu naukowego.

Wyniki badań naukowych, w tym wartość merytoryczna publikacji, nie zależą od języka przekazu. W każdym języku mogą powstawać publikacje znakomite, jak i publikacje o nikłej wartości. Publikowanie w języku, którego badania dotyczą, było i jest zjawiskiem normalnym: angliści piszą przede wszystkim po angielsku, germaniści po niemiecku, bohemiści po czesku, a poloniści po polsku. Istotna i doniosła społecznie część prac z zakresu nauk filologicznych (np. podręczniki historii języka i literatury, monografie stylistyczne i przekładoznawcze) powinna być tworzona w językach narodowych, a słowniki i zabytki piśmiennictwa nie mogą być publikowane w innych językach niż te, których są dokumentacją.

Komitet Językoznawstwa PAN wyraża pogląd, iż polityka Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego i Komitetu Ewaluacji Jednostek Naukowych prowadząca do deprecjonowania publikacji naukowych z powodu języka, w którym zostały wytworzone, jest niezgodna z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej i Ustawą o języku polskim. Jest to polityka krótkowzroczna, a z punktu widzenia troski o historyczną ciągłość kultury narodowej – szkodliwa. Publikacje z zakresu nauk humanistycznych, w tym publikacje językoznawcze, nie tylko prezentują osiągnięcia twórcze uczonych, ale również kształtują styl wypowiedzi naukowej i formują racjonalne myślenie niemałej części rodzimej inteligencji. Dokumentują język i styl epoki, w której powstają, są więc świadectwem określonego okresu w rozwoju kultury narodu. Ocena obecnego okresu należeć będzie dopiero do przyszłych pokoleń.

Miejsce filologii narodowych w krajach, w których dany język jest językiem rodzimym, było, jest i będzie miejscem wyróżnionym i to niezależnie od prowadzonej w danym okresie przez władze państwowe polityki naukowej i edukacyjnej. Jest rzeczą naturalną, że językoznawstwo polonistyczne najintensywniej rozwija się w Polsce. Uzależnianie punktacji czasopism polonistycznych od udziału cudzoziemców w procesie wydawniczym – jako recenzentów i członków komitetów redakcyjnych – jest sprzeczne ze zdrowym rozsądkiem.

Publikacje naukowe służą nie tylko rozwojowi poszczególnych dziedzin wiedzy, stanowią podstawę funkcjonowania systemu edukacji, mają istotny wpływ na poziom oświaty. W zastraszającym tempie obniża się nie tylko poziom wiedzy o języku polskim, ale i sprawność komunikacyjna najmłodszych pokoleń Polaków.

Poziom nauki, kultury i oświaty powinien stanowić przedmiot stałej, prawdziwej troski najwyższych władz państwowych. Komitet Językoznawstwa PAN wyraża przekonanie, że przedstawione tu stanowisko zostanie potraktowane z należytą powagą.